LGS FEN BİLİMLERİ: FOTOSENTEZ TEST ÇÖZ
BU KONUDAN BAŞLAÖNCE TANIMLAR
- Fotosentez
- Yeşil bitkilerin ve bazı canlıların ışık enerjisiyle inorganik maddelerden organik besin (glikoz) üretmesidir. Işık enerjisi kimyasal enerjiye dönüşür.
- Fotosentez tepkimesi
- Karbondioksit ve su, ışık ile klorofil varlığında glikoza ve oksijene dönüşür. Girenler karbondioksit ile su, çıkanlar glikoz ile oksijendir.
- Klorofil ve kloroplast
- Klorofil ışığı yakalayan yeşil pigmenttir. Fotosentez, klorofilin bulunduğu kloroplast organelinde gerçekleşir.
KONUNUN MANTIĞI
En küçük parçadan başla. Kloroplastın içindeki klorofil ışığı yakalar. Bu ışık enerjisi, bitkinin aldığı su ile karbondioksiti birleştirmek için kullanılır.
Ürünlere bak. Birleşme sonunda glikoz oluşur, oksijen havaya verilir. Glikoz bitkinin enerji ve yapı maddesidir. Fazlası nişasta olarak depolanır.
Bütünü gör. Girdilerden biri azalırsa hız düşer. Hız ışıkla artar, bir noktadan sonra sabitlenir çünkü başka bir etken sınırlayıcı olur.
SINAV İÇİN HAP BİLGİ
- Kelimelerle: karbondioksit + su → (ışık enerjisi, klorofil) glikoz + oksijen. Sembolle: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂.
- Hızı ışık şiddeti, karbondioksit miktarı, sıcaklık, ışığın rengi ve su etkiler. Grafikte eğri yükseliyorsa o etken sınırlayıcıdır, düzleşiyorsa başka bir etken sınırlayıcıdır.
- Yaprağa iyot çözeltisi damlatınca oluşan koyu mavi ya da mor renk nişastayı gösterir. Işık görmeyen ya da klorofilsiz (beyaz) kısımlarda bu renk oluşmaz.
- Fotosentez besin üretir, ışık enerjisini kimyasal enerjiye çevirir. Solunum besini parçalar, kullanılabilir enerji açığa çıkarır.
DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK
- Fotosentez yalnız ışık varken olur, solunum ise gece gündüz sürer. Gündüz ikisi birlikte olur, fotosentez daha hızlıysa dışarıya oksijen verilir.
- Bitkinin besini topraktan gelmez, gübre besin değildir. Toprak su ve mineral verir. Bitkinin kuru kütlesinin büyük bölümü havadaki karbondioksitten gelir.
ÖRNEK SORULAR
SORU 1
Kapalı ve ışık geçiren cam bir fanusa saksı bitkisi ile birlikte bir tavşan konulmuş ve fanus aydınlık bir ortamda tutulmuştur. Bir süre sonra tavşanın fanustaki oksijeni tüketme hızının, bitkinin oksijen üretme hızından daha fazla olduğu belirlenmiştir. Buna göre bu ekosistemde gaz dengesinin sağlanmasına yardımcı olmak için aşağıdaki uygulamalardan hangisi yapılmalıdır?
SORU 2
Aydınlık bir ortamda tutulan kapalı cam fanusa yanan bir mum ile yeşil bir saksı bitkisi birlikte konulduğunda mumun tek başına yandığı duruma göre daha uzun süre yandığı gözleniyor. Aynı fanus ve canlılar karanlık bir ortama alındığında ise mumun tek başına yandığı süreden daha kısa sürede söndüğü belirleniyor. Bu deney sonuçlarına göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
SORU 3
Hava almayan şeffaf cam bir kaba klorofilli yeşil bir saksı bitkisi ile karbondioksit varlığında bulanan kireç suyu konuluyor. Düzenek önce 12 saat boyunca ışıklı ortamda, ardından 12 saat boyunca karanlık ortamda bekletiliyor. Işıklı ortamda kireç suyunun berrak kaldığı, karanlık ortamda ise kireç suyunun bulandığı gözlemleniyor. Bu gözlem sonucuna göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?