LGS FEN BİLİMLERİ: ASİTLER VE BAZLAR TEST ÇÖZ
BU KONUDAN BAŞLAÖNCE TANIMLAR
- Asit
- Sulu çözeltisinin pH değeri 7'den küçük olan maddedir. Tadı ekşidir ve mavi turnusol kâğıdını kırmızıya çevirir.
- Baz
- Sulu çözeltisinin pH değeri 7'den büyük olan maddedir. Acımsı tada ve kaygan dokuya sahiptir, kırmızı turnusol kâğıdını maviye çevirir.
- pH ölçeği
- Çözeltinin asitlik ya da bazlık derecesini gösteren 0 ile 14 arasındaki ölçektir. pH 7 nötr demektir.
KONUNUN MANTIĞI
En küçük parçadan başla. Limon ekşi, sabun kaygan hissedilir. Bu günlük gözlem iki ayrı madde grubunu gösterir. Laboratuvarda hiçbir maddenin tadına bakılmaz, ayrım göstergeyle yapılır.
Göstergeye bak. Mavi turnusol asitte kırmızıya döner, bazda mavi kalır. Kırmızı turnusol bazda maviye döner, asitte kırmızı kalır. İkisini birlikte kullanınca madde türünü bulursun.
Sayıya dök. pH 7 nötr, 7'den küçük asit, 7'den büyük bazdır. 0'a yaklaştıkça asit güçlenir, 14'e yaklaştıkça baz güçlenir. Asit ile baz karışınca nötrleşme olur ve tuz ile su oluşur.
EZBER KISAYOLU
ASİT-KIRMIZI, BAZ-MAVİ
“asit kırmızıya, baz maviye”
Turnusol asitte kırmızı, bazda mavi renk gösterir. Mavi kâğıt kırmızıya dönerse asit, kırmızı kâğıt maviye dönerse baz vardır.
SINAV İÇİN HAP BİLGİ
- Nötr madde (saf su, tuzlu su, şekerli su) hiçbir turnusol kâğıdının rengini değiştirmez. Renk değişmediyse iki kâğıdın da sonucuna bak.
- pH ölçeği 0 ile 14 arasındadır. Sulu çözeltide 25 °C'de 7 nötrdür, pH küçüldükçe asitlik, büyüdükçe bazlık artar. Yaklaşık değerler: limon suyu 2, sirke 3, saf su 7, sabunlu su 10, çamaşır suyu 12.
- Nötrleşme: asit + baz → tuz + su. Mide ekşimesinde mide asidini bir bazla nötrleştirmek buna örnektir.
DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK
- pH büyüdükçe asitlik artmaz, azalır. pH 3 ile pH 5 karşılaştırılırsa ikisi de asittir ve pH 3 daha güçlüdür.
- Asit her zaman tehlikeli, baz her zaman zararsız değildir. Derişim ve madde türü önemlidir.
- Tatma testi laboratuvarda yapılmaz ve tek başına yetmez. Güvenilir ayrım pH değeri ya da gösterge ile yapılır.
ÖRNEK SORULAR
SORU 1
Bir öğrenci asit ve bazların etkileşimini gözlemlemek için oda sıcaklığında bulunan pH değeri 2 olan hidroklorik asit çözeltisinin içine, damlalık yardımıyla pH değeri 12 olan sodyum hidroksit çözeltisinden yavaş yavaş ekliyor. Eklenen çözelti miktarı arttıkça kaptaki karışımın pH değerinin kademeli olarak yükseldiği ve belirli bir miktar eklendikten sonra pH değerinin 7 olduğu ölçülüyor. Öğrenci sodyum hidroksit eklemeye devam ettiğinde ise kaptaki sıvının pH değerinin 7'nin üzerine çıktığını ve kapta hafif bir sıcaklık artışı olduğunu kaydediyor. Öğrencinin yaptığı bu deneye göre, I. Asit çözeltisine baz eklendiğinde karışımdaki asitlik özelliği zamanla azalmıştır. II. Karışımın pH değeri 7 olduğunda kapta bulunan tek madde sudur. III. Deney sürecinde gerçekleşen etkileşim yeni maddelerin oluştuğu kimyasal bir değişimdir. yargılarından hangileri yanlıştır?
SORU 2
Özdeş üç ayrı erlenmayerde bulunan K, L ve M sulu çözeltileri üzerine sırasıyla turnusol kağıdı batırıldığında K çözeltisinin kırmızı, M çözeltisinin ise mavi renk verdiği; L çözeltisinde ise herhangi bir renk değişimi olmadığı gözlenmiştir. Ayrıca K çözeltisinin mermer yüzeyi aşındırdığı, M çözeltisinin ise ele kayganlık hissi verip porselen yüzeyleri matlaştırdığı belirlenmiştir. Elde edilen bu bulgular doğrultusunda erlenmayerlerdeki çözeltilerle ilgili, I. K çözeltisinin pH değeri L çözeltisinin pH değerinden küçüktür. II. K ve M çözeltileri karıştırıldığında nötralleşme tepkimesi gerçekleşebilir. III. L çözeltisine fenolftalein damlatıldığında çözelti pembe renge dönüşür. yargılarından hangileri doğrudur?
SORU 3
Bir deneyde özdeş iki cam behere konulan X ve Y sulu çözeltilerinden birinin kuvvetli asit, diğerinin ise kuvvetli baz olduğu bilinmektedir. Çözeltileri birbirinden ayırt etmek isteyen bir araştırmacı; birinci behere mavi turnusol kağıdı batırdığında kağıdın kırmızı renge dönüştüğünü, ikinci behere batırdığında ise mavi rengin korunduğunu belirlemiştir. Ardından her iki behere özdeş çinko metal parçaları ilave edilmiş ve birinci beherde gaz kabarcığı çıkışı ile birlikte sıcaklık artışı görülürken, ikinci beherde gaz çıkışı gözlenmemiştir. Bu deney ve gözlem sonuçlarına göre; I. Birinci beherdeki çözeltinin pH değeri 7'den küçüktür. II. Birinci beherde gerçekleşen gaz çıkışı ve sıcaklık artışı kimyasal bir değişimin olduğunu gösterir. III. İkinci beherdeki çözeltiye kırmızı turnusol kağıdı batırıldığında kağıdın renginde herhangi bir değişim gerçekleşmez. çıkarımlarından hangileri doğrudur?