UstalaşÜye girişi
Kıvanç öğretmenKIVANÇ ÖĞRETMEN

LGS İNKILAP TARİHİ: EKONOMİ VE SAĞLIK ALANINDAKİ GELİŞMELER TEST ÇÖZ

BU KONUDAN BAŞLA

ÖNCE TANIMLAR

Türkiye İktisat Kongresi
17 Şubat 1923'te İzmir'de çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi temsilcileriyle toplanan kongredir. Ekonomik bağımsızlığı hedefleyen Misak-ı İktisadî kabul edildi.
Aşar
Çiftçinin ürününün onda birini devlete verdiği vergidir. 1925'te kaldırıldı, çiftçinin yükü hafifledi.
Umumi Hıfzıssıhha Kanunu
1930'da çıkarılan, bulaşıcı hastalıklarla mücadeleyi ve halk sağlığını kurallara bağlayan kanundur.

KONUNUN MANTIĞI

En küçük parçadan başla: savaştan çıkmış ülkede çiftçi yorgun, fabrika azdı. 1923'te İzmir'de toplanan İktisat Kongresi ekonomide bağımsızlığı hedef koydu.

Sonra adımlar geldi. 1924'te İş Bankası kuruldu, 1925'te aşar kaldırıldı, 1927'de Teşvik-i Sanayi Kanunu çıktı. Çiftçi rahatladı, özel girişim desteklendi.

1929 dünya ekonomik buhranından sonra devlet sanayiyi kendisi kurmaya yöneldi. 1933'te Sümerbank kuruldu, 1934'te Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulanmaya başladı.

Sağlıkta önce kurum, sonra yasa geldi. 1920'de Sağlık ve Sosyal Yardım Vekâleti kuruldu. 1930'da Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile halk sağlığı kurallara bağlandı.

SINAV İÇİN HAP BİLGİ

  • Aşar çiftçiyi, Teşvik-i Sanayi özel girişimi, Sümerbank ve Beş Yıllık Plan devlet eliyle sanayiyi ilgilendirir. Hıfzıssıhha ve vekâlet sağlığa aittir.
  • Ekonomi sırası: 1923 Kongre, 1924 İş Bankası, 1925 aşar, 1927 Teşvik-i Sanayi, 1933 Sümerbank, 1934 Beş Yıllık Plan (1933'te hazırlandı, 1934'te uygulandı).
  • Sağlık sırası: 1920 Sağlık ve Sosyal Yardım Vekâleti, 1930 Umumi Hıfzıssıhha Kanunu.

DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK

  • Sağlık Vekâleti Cumhuriyet'ten önce, 1920'de TBMM'nin ilk hükûmetiyle kuruldu. Hıfzıssıhha Enstitüsü (1928) ile Hıfzıssıhha Kanunu'nu (1930) karıştırma.
  • İktisat Kongresi Cumhuriyet'in ilanından (29 Ekim 1923) öncedir. İş Bankası bankacılık, Sümerbank sanayi alanındadır.

ÖRNEK SORULAR

SORU 1

İzmir İktisat Kongresi'nde kabul edilen Misak-ı İktisadi ilkelerinde, ham maddesi yurt içinde bulunan sanayi kuruluşlarının kurulması, yerli üretimin ve tüketimin teşvik edilmesi, demir yolu yapımına hız verilmesi ve millî bankaların kurulması gibi ilkeler benimsenmiştir. Kâzım Karabekir Paşa kongrede yaptığı konuşmada, çocukların giyiminden ev eşyalarına kadar yabancı malların kullanılmasının paranın dışarıya akmasına yol açtığını belirterek bu durumun bağımsızlığı zedelediğini vurgulamıştır. Buna göre alınan kararlar doğrultusunda; I. Üretimde yerli kaynaklara dayalı sanayileşmeyi hedeflemek, II. Millî tasarrufu artırıp dış ticaret açığını kapatmaya çalışmak, III. Yabancı yatırımların ülke sınırları içine girmesini engellemek yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

SORU 2

İzmir İktisat Kongresi’nde kabul edilen kararlar, millî bir ekonomi inşa etmeyi ve savaştan çıkan ülkeyi ekonomik bağımsızlığa kavuşturmayı hedeflemiştir. Bu ilkeler doğrultusunda yerli kaynakların harekete geçirilmesi, hammaddesi yurt içinde bulunan sanayi kollarının kurulması ve tüketim harcamalarında yerli ürünlerin tercih edilmesi öngörülmüştür. Yabancı mallara olan aşırı bağımlılığın ulusal servetin dışarıya akmasına yol açtığı belirtilerek kendi kendine yetebilen güçlü bir üretim yapısının kurulması amaçlanmıştır. Buna göre benimsenen iktisadi anlayışın; I. Ülke ekonomisinin dışa bağımlılığını azaltma, II. Yerli üretimi canlandırarak ulusal pazarı güçlendirme, III. Dış dünyayla olan bütün ticari ilişkileri sonlandırma hedeflerinden hangilerini kapsadığı söylenebilir?

SORU 3

Yeni kurulan Türkiye Devleti'nde ekonomik bağımsızlığın tesis edilmesi amacıyla İzmir İktisat Kongresi toplanmış ve burada 'Misak-ı İktisadi' kararları kabul edilmiştir. Kongre kararlarında ülkenin kendi imkânlarıyla üretebileceği malların dışarıdan alınmasının önüne geçilmesi, yerli sanayinin güçlendirilmesi ve dışarıya sermaye akışının durdurulması temel ilke kabul edilmiştir. Bu kararlar doğrultusunda Lozan Barış Antlaşması'nın gümrük tarifelerine ilişkin sınırlayıcı hükümlerinin sona erdiği 1929 yılında, ithal sanayi ürünlerine uygulanan gümrük vergileri belirgin oranda yükseltilmiştir. Bu uygulama ile, I. Yerli üreticiyi yabancı ürünlerin rekabet baskısına karşı koruma, II. Yabancı ürün tüketimini sınırlandırarak dış ticaret dengesini sağlama, III. Ülke içinde kalan kaynaklarla millî sermaye birikimini artırma amaçlarından hangilerinin gözetildiği söylenebilir?