LGS İNKILAP TARİHİ: MUSTAFA KEMAL'E SUİKAST GİRİŞİMİ TEST ÇÖZ
BU KONUDAN BAŞLAÖNCE TANIMLAR
- İzmir Suikastı
- 1926'da Mustafa Kemal'in İzmir ziyareti sırasında öldürülmesi planlanan, uygulanmadan ortaya çıkarılan suikast girişimidir.
- İstiklal Mahkemeleri
- Millî Mücadele'de kurulan, Cumhuriyet'te de rejimi tehdit eden olayları yargılayan olağanüstü mahkemelerdir.
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
- 1924'te kurulan ilk muhalefet partisidir. 1925'te Takrir-i Sükûn Kanunu'na dayanılarak kapatıldı.
KONUNUN MANTIĞI
En küçük parçadan başla: Cumhuriyet'in ilk yıllarında yönetime karşı olanlar vardı. 1924'te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu. 1925 Şeyh Said isyanından sonra çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu ile bu parti kapatıldı.
Olayın kendisi: 1926'da Mustafa Kemal'in İzmir'e geleceği sırada onu öldürmeyi planlayan bir grup oluştu. Plan uygulanmadan ortaya çıkarıldı.
Yargılama başladı. İstiklal Mahkemesi suikast girişimine karışanları yargıladı. Eski İttihat ve Terakki yöneticileri ve kapatılan partinin bazı eski mensupları da yargılandı. Bazı sanıklar idam edildi.
Büyük resimde muhalefet çabaları bir süre durdu. Çok partili hayata ikinci deneme 1930'da Fethi Okyar'ın kurduğu Serbest Cumhuriyet Fırkası ile yapıldı. Bu parti de kısa sürede kapandı.
SINAV İÇİN HAP BİLGİ
- Kronoloji: 1924 Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, 1925 Şeyh Said ve Takrir-i Sükûn, 1926 İzmir Suikastı, 1930 Serbest Cumhuriyet Fırkası. Sıralama sorusunda bu zinciri kullan.
- Üç bilgi yeter: yer İzmir, yıl 1926, hedef Mustafa Kemal. Yargı organı İstiklal Mahkemesi'dir, sıradan mahkeme değildir.
- Genel yorum: İzmir Suikastı Cumhuriyet rejimine yönelik iç tehditlerden biridir. Yönetim buna karşı sert önlemler aldı.
DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK
- İzmir Suikastı ile Şeyh Said isyanını karıştırma. Şeyh Said 1925'te çıkan isyandır. İzmir Suikastı ise 1926'da bir kişiye yönelik plandır.
- Girişim gerçekleşmeden engellendi. Mustafa Kemal'in yaralandığını ya da suikastın başarıldığını söyleyen seçeneklere kanma.
ÖRNEK SORULAR
SORU 1
Mustafa Kemal Paşa, kendisine yönelik suikast planının açığa çıkarılmasının ardından yayımladığı bildiride şunları ifade etmiştir: "Benim naçiz vücudum bir gün elbet toprak olacaktır fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır." Mustafa Kemal ayrıca vatandaşların gönderdiği destek telgraflarının kendisini çok duygulandırdığını, bu hain teşebbüsün aslında kendi şahsından ziyade milli egemenliğe ve cumhuriyetin temel kazanımlarına yöneldiğini belirtmiştir. Bu parçada aşağıdaki sorulardan hangisinin cevabı yoktur?
SORU 2
Mustafa Kemal, kendisine yönelik suikast girişiminin ardından halkın mektup ve telgraflarından mutluluk duyduğunu; girişimin kendi şahsından çok Cumhuriyete ve ilkelerine yöneldiğini, Cumhuriyetin bir kişinin yok edilmesiyle sona ermeyeceğini belirtmiştir. Buna göre Mustafa Kemal’in açıklamalarından aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
SORU 3
Mustafa Kemal, kendisine yönelik suikast girişiminin ardından yayımladığı bildiride; milletin gösterdiği samimi ilgi ve çekilen telgraflardan büyük memnuniyet duyduğunu, bu girişimin kendi şahsından çok Türk milletinin bağımsızlığına, cumhuriyete ve onun ilkelerine yöneldiğini, cumhuriyetin hiçbir suikastla yıkılamayacağını ve ilelebet yaşayacağını belirtmiştir. Buna göre suikast girişimiyle ilgili; I. Asıl hedefin cumhuriyet rejimi olduğu, II. Girişimin halk tarafından tepkiyle karşılandığı, III. Cumhuriyetin kalıcılığına olan inancın korunduğu yargılarından hangilerine ulaşılabilir?