UstalaşÜye girişi
Kıvanç öğretmenKIVANÇ ÖĞRETMEN

LGS İNKILAP TARİHİ: DIŞ POLİTİKADAKİ GELİŞMELER TEST ÇÖZ

BU KONUDAN BAŞLA

ÖNCE TANIMLAR

Montrö Boğazlar Sözleşmesi
20 Temmuz 1936'da imzalandı. Boğazlar Komisyonu kalktı, Türkiye Boğazlar'da askerî önlem alma hakkını kazandı.
Hatay'ın katılması
Fransız denetimindeki Hatay 1938'de ayrı bir devlet oldu, 1939'da Türkiye'ye katıldı. Barışçı yolla çözülen bir sorundur.
Balkan Antantı ve Sadabat Paktı
Barışı korumak için kurulan bölgesel anlaşmalardır. Balkan Antantı 1934'te, Sadabat Paktı 1937'de imzalandı.

KONUNUN MANTIĞI

En küçük parçadan başla: ilke. Dış politika 'Yurtta sulh, cihanda sulh' fikrine dayandı. Amaç bağımsızlık ve komşularla barıştı. Temeli 1923 Lozan'dır.

Lozan'dan kalan Musul sorunu 1926 Ankara Antlaşması ile çözüldü, Musul Irak'ta kaldı. Türkiye 1932'de Milletler Cemiyeti'ne girdi.

Sonra bölgesel anlaşmalar geldi. Balkan Antantı'nı Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya, Sadabat Paktı'nı Türkiye, İran, Irak ve Afganistan imzaladı.

Son halka Boğazlar ve Hatay'dır. 1936'da Montrö ile Türkiye'nin Boğazlar'daki hakları güçlendi. 1939'da Hatay Türkiye'ye katıldı ve Misakımillî sınırları içindeki bir toprak daha kazanıldı.

SINAV İÇİN HAP BİLGİ

  • Kronoloji: 1923 Lozan, 1926 Musul, 1932 Milletler Cemiyeti, 1934 Balkan Antantı, 1936 Montrö, 1937 Sadabat, 1939 Hatay. Sıra sorusunda bu zinciri kullan.
  • Ülke eşleştirmesi: Balkan Antantı Balkan ülkeleriyle (Yunanistan, Romanya, Yugoslavya), Sadabat doğu komşularla (İran, Irak, Afganistan) yapıldı.
  • Montrö ile Türkiye Boğazlar'ın güvenliğini kendi eline aldı.

DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK

  • Boğazlar hem Lozan'da hem Montrö'de geçer. Lozan'da Boğazlar silahsızlandırıldı, Türkiye'nin yetkisini artıran Montrö'dür (1936).
  • Musul Türkiye'ye katılmadı, 1926'da Irak'ta kaldı. Hatay ise 1939'da katıldı. İki sorunun sonucunu karıştırma.

ÖRNEK SORULAR

SORU 1

Türkiye iki dünya savaşı arasındaki dönemde batı sınırlarının güvenliğini sağlamak için Balkan Antantı'na, doğu sınırlarını güvenceye almak için de Sadabat Paktı'na öncülük etmiştir. Bu paktlarda yer alan bazı üye ülkeler Türkiye ile doğrudan kara sınırına sahip değildir. Buna göre Türkiye ile ilgili; I. Batısında ve doğusunda kurulan bölgesel ittifaklara katılmıştır. II. Sınır komşusu olmayan ülkelerle de ortak güvenlik adımı atmıştır. III. Sınırlarını genişletmek amacıyla askeri taarruz anlaşması yapmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

SORU 2

Lozan Barış Antlaşması'na göre Boğazlar, başkanı Türk olan uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecek ve Boğazların her iki yakası askerden arındırılacaktı. Türkiye, kendi toprak parçası olan bu stratejik bölgede asker bulunduramamakta ve tek başına karar alamamaktaydı. 1930'lu yıllarda Avrupa'da yaşanan silahlanma yarışıyla uluslararası koşullar değişince Türkiye, barışçı yollarla Boğazlar rejiminin değiştirilmesini istemiştir. İmzalanan 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile uluslararası komisyon kaldırılmış ve Boğazların savunması Türkiye'ye verilmiştir. Buna göre; I. Boğazların uluslararası bir heyetçe idare edilmesi tam bağımsızlık ilkesine aykırıdır. II. 1936 öncesindeki Boğazlar uygulaması Türkiye'nin sınır güvenliğini eksiksiz sağlamıştır. III. Montrö Sözleşmesi ile kazanılan haklar Türkiye'nin egemenlik yetkisini pekiştirmiştir. yargılarından hangisine ulaşılamaz?

SORU 3

Türk Boğazlarının 1936 yılına kadar uluslararası bir komisyonca yönetilmesi ve askersizleştirilmiş olması, Türkiye'nin kendi topraklarında tek başına karar almasını engellediği gibi kıyı ve sınır güvenliği için de ciddi bir tehdit oluşturmuştur. Türkiye, bu durumu sona erdirip ulusal savunmasını güçlendirmek amacıyla uluslararası dengeleri gözeterek devletler arası dostça ve barışçı yöntemlerle diplomatik adımlar atmıştır. Buna göre Türkiye ile ilgili; I. egemenlik haklarını sınırlandıran uygulamaları kaldırma, II. ulusal güvenlik hedeflerine barışçı diplomatik yollarla ulaşma, III. dış politikada uzlaşma yerine tek taraflı dayatmalara yönelme yargılarından hangilerine ulaşılabilir?