UstalaşÜye girişi
Nihat öğretmenNİHAT ÖĞRETMEN

LGS MATEMATİK: ÇARPANLARA AYIRMA TEST ÇÖZ

BU KONUDAN BAŞLA

ÖNCE TANIMLAR

Çarpanlara ayırma
Bir cebirsel ifadeyi çarpım biçiminde yazmaktır. Çarpımı açınca ilk ifadeye dönülür.
Özdeşlik
Değişkenin her değeri için doğru olan eşitliktir. Çarpanlara ayırmada hazır kalıp olarak kullanılır.

KONUNUN MANTIĞI

En küçük parçadan başla. 6x² + 9x ifadesinde iki terimin de içinde 3x var. 3x'i dışarı alırsın ve 3x(2x + 3) olur. Açarsan ilk ifadeye dönersin. Her zaman önce ortak çarpan ara.

Ortak çarpan yoksa terim sayısına bak. İki terim varsa, ikisi de tam kare ve aralarında eksi işareti varsa iki kare farkı vardır. x² − 49 = x² − 7² olduğundan (x − 7)(x + 7) olur.

Üç terim varsa tam kare mi diye dene. x² + 6x + 9 için ilk terim x², son terim 3², orta terim 2 · x · 3 = 6x olur. Uyuyor, yani (x + 3)².

Parçaları birleştir. Bazen iki adım gerekir. 2x² + 12x + 18 ifadesinde önce 2'yi dışarı al: 2(x² + 6x + 9). Parantezin içi tam karedir, sonuç 2(x + 3)² olur. Sonunda çarparak kontrol et.

EZBER KISAYOLU

A² − B² = (A − B)(A + B) / A² ± 2AB + B² = (A ± B)²

“iki kare farkı, farkla toplamın çarpımıdır. Tam kare: birincinin karesi, birinci ile ikincinin çarpımının iki katı, ikincinin karesi”

Tam karede orta terim, karesi alınan iki terimin (A ile B) çarpımının 2 katıdır ve işareti parantezin içindeki işarettir.

SINAV İÇİN HAP BİLGİ

  • Sıra: önce ortak çarpan, sonra özdeşlik. 2x² − 18 = 2(x² − 9) = 2(x − 3)(x + 3).
  • Sayıda da kullan: 101² − 99² = (101 − 99)(101 + 99) = 2 · 200 = 400.
  • 4x² − 25 = (2x)² − 5² = (2x − 5)(2x + 5). x² − 10x + 25 ifadesinde 2 · x · 5 = 10x ve orta terim eksi olduğundan (x − 5)² olur.

DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK

  • x² + 9 gibi iki kare toplamı, tam sayı katsayılı çarpanlara ayrılmaz. (x + 3)² açılımı x² + 6x + 9'dur, x² + 9 değildir.
  • Orta terimi kontrol etmeden tam kare deme. x² + 8x + 9'da 2 · x · 3 = 6x olduğundan tam kare değildir.

ÖRNEK SORULAR

SORU 1

Görsel sanatlar dersinde mozaik çalışması yapmak isteyen Defne, kenar uzunlukları görselde verilen kare biçimindeki renkli bir kartonun köşelerinden kesim yapacaktır. Defne, bu kartonun dört köşesinden kenar uzunlukları birbirine eşit olan karesel bölgeleri makas yardımıyla kesip çıkarmış ve kalan artı şeklindeki bölgeyi pano zemininde kullanmaya karar vermiştir. Kesilen parçaların ve başlangıçtaki kartonun santimetre cinsinden kenar uzunlukları şekilde belirtilmiştir. Buna göre geriye kalan artı biçimindeki karton parçasının santimetre cinsinden alanını veren cebirsel ifadenin çarpanlarından biri aşağıdakilerden hangisi değildir?

Bir kenarı (4x + 5) cm olan kare kartonun köşelerinden kenarı (x + 1) cm olan kareler kesilmiştir.

SORU 2

Görsel sanatlar dersinde fotoğraf çerçevesi tasarlamak isteyen Elif, kare biçimindeki bir mukavvayı Şekil I'deki gibi hazırlamıştır. Daha sonra bu mukavvanın tam orta bölgesinden, kenarları mukavvanın dış kenarlarına paralel olacak biçimde kare şeklinde bir parçayı keserek çıkarmış ve Şekil II'de görülen çerçeveyi elde etmiştir. Mukavvanın ve kesilen parçanın santimetre cinsinden kenar uzunlukları şekiller üzerinde verilmiştir. Buna göre Şekil II'de elde edilen çerçevenin bir yüzünün santimetrekare cinsinden alanını veren cebirsel ifadenin çarpanlarından biri aşağıdakilerden hangisi olamaz?

Şekil I'de bir kenarı 4x + 5 olan kare, Şekil II'de ortasından bir kenarı 2x - 1 olan kare kesilmiş çerçeve gösterilmektedir.

SORU 3

Bir teknoloji mağazasının vitrini için tasarlanan kare şeklindeki tabela panosunun tam ortasına, kenarları panonun kenarlarına paralel olacak biçimde kare şeklinde bir dijital reklam ekranı yerleştirilmiştir. Panonun ve ekranın birer kenar uzunlukları santimetre cinsinden şekil üzerinde gösterilmiş olup ekranın dışında kalan tabela yüzeyi ise tek parça yansıtıcı metalik bir levha ile kaplanmıştır. Buna göre panoda yansıtıcı levha ile kaplanan bölgenin alanını santimetrekare cinsinden veren cebirsel ifadenin çarpanlarından biri aşağıdakilerden hangisi olamaz?

Kare tabela panosu ve ortasındaki kare ekranın kenar uzunlukları