UstalaşÜye girişi
Nihat öğretmenNİHAT ÖĞRETMEN

LGS MATEMATİK: SİLİNDİRİN HACMİ TEST ÇÖZ

BU KONUDAN BAŞLA

ÖNCE TANIMLAR

Silindirin hacmi
Taban alanı ile yüksekliğin çarpımıdır. V = π · r² · h.
Yarıçap
Taban dairesinin merkezinden çember üzerindeki bir noktaya uzaklıktır. Çapın yarısıdır.

KONUNUN MANTIĞI

En küçük parçadan başla. Tabanı daire olan ince bir levha düşün. Alanı π · r² olur. r = 3 ve π = 3 alınırsa alan 3 · 9 = 27 cm² bulunur.

Bu levhaları üst üste diz. Yükseklik h kadar levha dizilirse hacim, taban alanının h katı olur. h = 10 cm ise 27 · 10 = 270 cm³ çıkar.

Sonuç formüldür. V = π · r² · h. Çap verildiyse önce ikiye bölüp yarıçapı bul. Çap 10 cm ve h = 6 cm ise r = 5 olur ve π = 3 ile V = 3 · 25 · 6 = 450 cm³ bulunur.

SINAV İÇİN HAP BİLGİ

  • Büyüme etkisi: yarıçap 2 katına çıkarsa hacim 4 katına, yükseklik 2 katına çıkarsa hacim 2 katına çıkar. Yarıçap yarıya inerse hacim dörtte birine düşer.
  • Birim dönüşümü: 1 dm³ = 1 litre = 1000 cm³. V = 2000 cm³ ise 2 litre eder.
  • Yükseklik sorulursa h = V / (π · r²). V = 300 cm³, r = 5 cm, π = 3 ise h = 300 / 75 = 4 cm olur.
  • Karıştırma: çember çevresi 2 · π · r (cm), daire alanı π · r² (cm²), silindir hacmi π · r² · h (cm³). r = 2 cm, h = 5 cm, π = 3 için V = 3 · 4 · 5 = 60 cm³.

DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK

  • Çapı yarıçap sanma. Soruda "çapı 10 cm" yazıyorsa r = 5 koy. Bu hata hacmi 4 kat büyütür.
  • r² demek r · r demektir, 2r değil. r = 5 için 25 alınır, 10 değil.
  • Birimler aynı olmalı. r = 5 cm ve h = 0,2 m ise önce h = 20 cm yap. π = 3 ile V = 3 · 25 · 20 = 1500 cm³ bulunur.

ÖRNEK SORULAR

SORU 1

Taban yarıçapının uzunluğu 4 cm olan dik dairesel silindir biçimindeki içi dolu bir tahta takozun yanal yüzeyinin alanı, iki tabanının alanları toplamının 3 katına eşittir. Buna göre bu takozun hacmi kaç santimetreküptür? (π yerine 3 alınız.)

SORU 2

Bir içecek dolum ve paketleme tesisinde, laboratuvar testleri için dik dairesel silindir biçiminde iki farklı cam dereceli kap kullanılmaktadır. Ölçüleri Şekil I ve Şekil II'de gösterilen kaplardan Şekil I'deki kabın tamamı özel bir sıvı çözelti ile doludur. Şekil I'deki kabın içinde bulunan sıvının 4'te 3'lük kısmı, başlangıçta tamamen boş olan Şekil II'deki kaba dökülüyor. Buna göre dökme işlemi tamamlandıktan sonra, Şekil II'deki kabın üst kenarının sıvı seviyesine olan uzaklığı kaç santimetredir? (pi yerine 3 alınız.)

Şekil I ve Şekil II silindir kapları

SORU 3

Tıbbi malzeme ve aşı flakonları üreten bir biyoteknoloji kuruluşu, ısıya dayanıklı özel camdan dik dairesel silindir şeklinde steril bir muhafaza kabı tasarlamaktadır. Bu kabın dairesel tabanına ait merkez noktası ve yarıçap uzunluğu şekilde verilen teknik çizimde gösterilmiştir. Tasarlanan kabın dikdörtgen şeklindeki yanal yüzeyinin alanı, kabın iki dairesel tabanının alanları toplamının 2 katına eşit olacak şekilde belirlenmiştir. Buna göre imalatı planlanan steril muhafaza kabının toplam iç hacmi kaç santimetreküptür? (π yerine 3 alınız.)

Merkezi N ve yarıçapı 7 cm olan dairesel taban