LGS TÜRKÇE: ANLATIM BOZUKLUĞUNUN NEDENİ VE DÜZELTİLMESİ TEST ÇÖZ
BU KONUDAN BAŞLAÖNCE TANIMLAR
- Anlamsal bozukluk
- Sözcüğün anlamının yanlış ya da fazla kullanılmasından doğar. Gereksiz sözcük, anlam belirsizliği, çelişkili sözcük ve mantık hatası bu gruptadır.
- Yapısal bozukluk
- Dil bilgisi kuralının çiğnenmesinden doğar. Özne-yüklem uyumsuzluğu, ek ve çatı hatası, tamlama yanlışı ve öğelerin ortak yüklemle uyumsuzluğu bu gruptadır.
KONUNUN MANTIĞI
En küçük parçadan başla. Bozuk cümleyi bir kez sessizce oku, nerede takıldığını işaretle. Takılan yer bir sözcükse anlamsal, bir ek ya da öğe düzeniyse yapısal bozukluk aranır.
Anlamsal örnek: "Yaklaşık tahminen elli kişi geldi." cümlesinde "yaklaşık" ile "tahminen" aynı şeyi söyler. Biri fazladır. Düzeltme: "Yaklaşık elli kişi geldi."
Yapısal örnek: "Müzik dinlemeyi ve spor yapmaya bayılırım." Ortak yüklem "bayılırım" -e ekini ister. Düzeltme: "Müzik dinlemeye ve spor yapmaya bayılırım." Sırayla sor: hata nerede, kural ne, hangi sözcük ya da ek değişmeli?
SINAV İÇİN HAP BİLGİ
- Önce türü belirle. Cümleyi düzeltmek için bir sözcüğü çıkarmak ya da değiştirmek yetiyorsa anlamsal, bir ek, özne ya da yüklem düzeltmek gerekiyorsa yapısaldır.
- Ortak yüklem sorularında her öğeyi yüklemle ayrı oku. "Gazeteyi ve dergiye baktı." cümlesinde baktı -e ister, bu yüzden gazeteyi hatalıdır. Her öğenin eki yükleme uymalıdır.
- Düzeltme seçeneği yalnız hatayı gidermeli, anlamı değiştirmemelidir. Seçeneklerden biri yeni bir bilgi ekliyorsa ya da başka bir sözcüğü değiştiriyorsa elenir.
- Başlıca nedenler: gereksiz sözcük (geri iade), anlamca çelişen sözler (kesin olabilir), özne-yüklem uyumsuzluğu ve öğe eksikliği.
DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK
- Anlam belirsizliği ile yapısal bozukluk karışır. "Ali Ahmet'e kitabını verdi." cümlesinde kitabın kime ait olduğu belirsizdir. Düzeltme: "Ali, kendi kitabını Ahmet'e verdi."
- Uzun cümle bozuk cümle demek değildir. Hatayı sezmeden seçeneğe geçme. Cümleyi öğelerine ayırıp özne, yüklem ve ek uyumunu kontrol et.
ÖRNEK SORULAR
SORU 1
Bir mimarlık bülteninde geçen "Tarihî handaki dükkânların restorasyonu bu yaz tamamlanmalı, ----." cümlesi aşağıdakilerden hangisiyle tamamlanırsa özne eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu oluşur?
SORU 2
"Laboratuvardaki deney tüpleri tek tek dezenfekte edip raflara özenle dizildi." Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
SORU 3
Kültür Bakanlığı tarafından 2018 yılında hazırlanan kültür bülteninde geçen şu cümleler incelenmiştir: I. Kütüphanedeki eski el yazmaları özenle temizlendi ve dijital ortama aktarıldı. II. Tarihî köprünün onarımı geçen ay bitti ve yeniden araç trafiğine açıldı. III. Fabrikanın inşaatı tamamlandı ve yarın resmen üretime başlayacak. IV. Ressamın yeni sergisi büyük ilgi gördü, eleştirmenler tarafından övgüyle karşılandı. Numaralanmış cümlelerin hangilerinde özne eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır?