UstalaşÜye girişi
Özlem öğretmenÖZLEM ÖĞRETMEN

LGS TÜRKÇE: SÖZCÜKLERİN DOĞRU YAZIMI TEST ÇÖZ

BU KONUDAN BAŞLA

ÖNCE TANIMLAR

De ve da bağlacı
Cümleye "ayrıca, bile" anlamı katan ayrı yazılan sözcüktür. Ünsüz benzeşmesine girmez, hep de ya da da yazılır.
Bulunma eki -de
Sözcüğe bitişik yazılan hâl ekidir. Ünsüz benzeşmesiyle -te ya da -ta biçimine dönüşebilir.

KONUNUN MANTIĞI

En küçük parçadan başla. "Sen de gel." cümlesinde de'yi çıkar: "Sen gel." Anlam bozulmuyor, o hâlde bağlaçtır ve ayrı yazılır. "Evde kal." cümlesinde de'yi çıkarırsan "Ev kal." olur ve bozulur. Bu ek bitişik yazılır.

Aynı testi ki için uygula. "Gördüm ki geç kalmış." cümlesinde ki bağlaçtır, ayrı yazılır. "Bugünkü ders" ifadesinde ki, bugün sözcüğüne sıfat yapan ektir ve bitişik yazılır.

Soru eki mi için tek kural: ayrı yazılır, ünlü uyumuna uyar. "Geldin mi?" Bütün parçaları birleştir: bağlaçlar ayrı, ekler bitişik, soru eki ayrı. Birleşik sözcükleri de ezberle.

SINAV İÇİN HAP BİLGİ

  • De ya da da çıkarılabiliyorsa bağlaçtır, ayrı yazılır ve hiçbir zaman -te ya da -ta olmaz: "Sen de gel." Bulunma ekinde çıkarılamaz, -te ya da -ta olabilir: "kitapta, evde".
  • Bitişik yazılan sözcükler: birçok, birkaç, hiçbir, herkes, herhangi, biraz, hiçbiri. Ayrı yazılanlar: her şey, hiç kimse, hiçbir şey, ya da, her gün, her zaman, pek çok.
  • Soru eki mi sözcükten ayrı yazılır, ondan sonra gelen ekler (kişi eki, ek fiil) ona bitişir: "geldin mi, güzel miydi, geliyor musun". Yazımı ünlü uyumuna uyar: mı, mi, mu, mü.
  • Kesme işareti: özel ada gelen hâl, iyelik ve ek fiil ekleri kesmeyle ayrılır (Ankara'ya, Ece'nin). Yapım eki ve çokluk eki ayrılmaz (Ankaralı, Türkçe, Ayşeler). Kurum adlarına gelen ek de ayrılmaz: Türk Dil Kurumuna.

DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK

  • "Herşey, hiçbirşey, bir kaç, hiç bir" gibi yazımlar yanlıştır. Doğrusu her şey, hiçbir şey, birkaç, hiçbir. Birleşik sözcüklerin yazımını tek tek ezberle.
  • Belki, sanki ve mademki bitişik yazılır. Çünkü ile hâlbuki ve oysaki da bitişik yazılır, içlerindeki ki ayrılmaz. "Çok da güzeldi." cümlesindeki da bağlaçtır, "Evdeki" sözcüğündeki ki ise ektir ve bitişiktir.

ÖRNEK SORULAR

SORU 1

Cumhuriyet döneminde halk bilim ve etnografya alanında çalışmalar yapan araştırmacılar, Anadolu köylerini adım adım gezerek masalları, ağıtları ve manileri derlemiştir. Bu değerli kültür mirasını kayıt altına alırken kaynak kişilerin anlattıklarını hiçbir ayrıntıyı (I) gözardı etmeden yazıya aktarmışlardır. Saha derlemeleri sırasında köylülerle (II) başbaşa verip saatlerce sohbet eden derlemeciler, unutulmaya yüz tutmuş geleneksel anlatıları titizlikle incelemiştir. Derlenen metinler üzerinde yapılan dil incelemelerinde, halk ağzındaki özgün sözcükler diğer unsurlardan özenle (III) ayırt edilmiştir. Ancak bu çalışmalar sırasında karşılaşılan maddi imkansızlıklar nedeniyle (IV) pekçok derleme metni uzun yıllar boyunca yayımlanma imkanı bulamamıştır. Bu parçadaki numaralanmış sözlerden hangisinin yazımı doğrudur?