UstalaşÜye girişi
Ayşe öğretmenAYŞE ÖĞRETMEN

LGS FEN BİLİMLERİ: KATI BASINCI TEST ÇÖZ

BU KONUDAN BAŞLA

ÖNCE TANIMLAR

Basınç
Birim yüzeye dik etki eden kuvvettir. P = F ÷ A olur. Kuvvet büyük ve alan küçükse basınç büyüktür.
Katı basıncı
Katı bir cismin dayandığı yüzeye uyguladığı basınçtır. Cismin ağırlığı kuvveti, temas ettiği yüzey alanı A'yı verir.

KONUNUN MANTIĞI

En küçük parçadan başla. Bir kitabı masaya yatık ya da dik koyarsan ağırlığı aynı kalır, temas ettiği alan değişir. Basıncı değiştiren, işte bu alandır.

Sayıya dök. Ağırlığı 60 N olan tuğlanın yüzleri 3×5, 2×5 ve 2×3 cm ölçülerinde olsun. Basınç sırayla 60 ÷ 15 = 4, 60 ÷ 10 = 6 ve 60 ÷ 6 = 10 newton bölü santimetrekare olur. Alan küçüldükçe basınç büyür.

Sonuç iki yönlüdür. Basıncı artırmak için alanı küçült, bıçağı keskin yap. Azaltmak için alanı büyüt, kar ayakkabısı ya da paletli araç gibi. Kuvvet aynıysa kararı alan verir.

SINAV İÇİN HAP BİLGİ

  • P = F ÷ A. F yüzeye dik kuvvet (N), A temas alanı (m²), P basınç Pa (paskal, N bölü m²). Kuvvet iki katına çıkarsa basınç iki katına çıkar, alan iki katına çıkarsa basınç yarıya iner.
  • Aynı cisim hangi yüzüne yatarsa yatsın ağırlığı değişmez. En büyük basınç en küçük yüzdedir, en küçük basınç en büyük yüzdedir.
  • Kütle kg ile verilmişse önce ağırlığı bul: F = m · g, g yaklaşık 10 N bölü kg. Alanlar karışıksa aynı birime çevir: 1 m² = 10 000 cm².
  • Katıda basıncı kuvvet ve temas alanı belirler. Sıvıda ise derinlik ve yoğunluk belirler.

DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK

  • Üst üste konan cisimlerde tabana etki eden kuvvet toplam ağırlıktır. Alan olarak yalnız en alttaki cismin zemine temas eden yüzü alınır.
  • Cisme yukarıdan bastırınca yüzeye dik kuvvet ağırlık artı bastırma kuvveti olur. Yalnız ağırlığı kullanma.

ÖRNEK SORULAR

SORU 1

Bir öğrenci katı maddelerin zemine uyguladıkları basıncın bağlı olduğu değişkenleri incelemek amacıyla boyutları ve kütleleri özdeş olan tuğlaları yatay bir sünger zemin üzerine farklı konumlarda yerleştiriyor. Öğrenci hazırladığı I, II ve III. düzeneklerde tuğlaların sünger zeminde oluşturduğu batma miktarlarını ölçerek şekildeki gibi kaydediyor. Deneyde süngere temas eden yüzeylerin alanları ile tuğlaların uyguladıkları kuvvetler arasındaki ilişkiler gözlemleniyor. Buna göre öğrencinin kurduğu düzenekler ve elde ettiği gözlem sonuçları ile ilgili, I. I ve II. düzenekler kullanılarak temas yüzey alanı sabit tutulduğunda cismin ağırlığı arttıkça katı basıncının arttığı sonucuna ulaşılabilir. II. I ve III. düzenekler kullanılarak ağırlık sabit tutulduğunda temas yüzey alanı azaldıkça katı basıncının arttığı ispatlanabilir. III. II ve III. düzeneklerde süngere batma miktarları eşit olmasına rağmen ağırlık ve temas alanı değişkenlerinin ikisi de farklı olduğundan bu düzeneklerle kontrollü bir hipotez testi yapılamaz. ifadelerinden hangileri doğrudur?

Sünger zemin üzerinde I. düzenekte tek tuğla geniş yüzeyde h kadar batmış, II. düzenekte üst üste iki tuğla geniş yüzeyde 2h kadar batmış, III. düzenekte tek tuğla dar yüzeyde 2h kadar batmıştır.

SORU 2

Fen bilimleri öğretmeni, katı basıncının bağlı olduğu faktörleri incelemek amacıyla taban alanları birbirinden farklı olan özdeş tuğlaları yatay bir sünger zemin üzerine koyarak şekildeki I, II ve III numaralı düzenekleri hazırlıyor. Birinci düzenekte bir tuğla dar yüzeyi üzerinde, ikinci düzenekte bir tuğla geniş yüzeyi üzerinde, üçüncü düzenekte ise iki tuğla üst üste getirilerek alttaki tuğla geniş yüzeyi üzerinde sünger zemine bırakılıyor. Tuğlaların sünger zeminde oluşturdukları batma miktarlarının ölçülmesiyle katı maddelerin zemine uyguladıkları basınç değerleri karşılaştırılıyor. Buna göre yapılan deneyle ilgili, I. Katı basıncının cismin ağırlığına bağlı olduğunu kanıtlamak için II ve III numaralı düzeneklerdeki batma derinlikleri karşılaştırılmalıdır. II. III numaralı düzenekteki tuğlaların sünger zemine uyguladığı katı basıncı, I numaralı düzenektekinden daha fazladır. III. Katı basıncının yüzey alanına bağlı olduğunu araştıran bir öğrenci I ve II numaralı düzenekleri kullanmalıdır. ifadelerinden hangileri doğrudur?

Sünger zemin üzerinde I. düzenekte dar yüzeyi üzerinde duran bir tuğla ve batma derinliği 2h, II. düzenekte geniş yüzeyi üzerinde duran bir tuğla ve batma derinliği h, III. düzenekte geniş yüzey üzerinde üst üste konulmuş iki tuğla ve batma derinliği 2h olarak gösterilmiştir.