LGS FEN BİLİMLERİ: SIVI BASINCI TEST ÇÖZ
BU KONUDAN BAŞLAÖNCE TANIMLAR
- Sıvı basıncı
- Durgun sıvının kabın tabanına, çeperine ve içindeki cisimlere uyguladığı basınçtır. Her yöne etki eder.
- Belirleyen etkenler
- Sıvı basıncını derinlik ve sıvının yoğunluğu belirler. P = h · d · g bağıntısında h derinlik, d yoğunluktur.
KONUNUN MANTIĞI
En küçük parçadan başla. Havuzda daha derine daldıkça kulağın daha çok sıkışır. Üstündeki sıvı sütunu uzadıkça ağırlığı artar ve basınç büyür.
Bu gözlem iki etkeni gösterir. Derinlik iki katına çıkarsa basınç iki katına çıkar. Aynı derinlikte yoğunluğu iki kat olan sıvı da iki kat basınç yapar. Kabın şekli ve sıvı miktarı etki etmez.
Sonucu birleştir. P = h · d · g olduğundan aynı sıvıda aynı derinlikteki bütün noktalarda basınç eşittir. Birbirine bağlı kaplarda aynı sıvı, her kapta aynı seviyeye gelir.
SINAV İÇİN HAP BİLGİ
- P = h · d · g. P basınç Pa (paskal), h derinlik m, d yoğunluk kg bölü m³, g yaklaşık 10 N bölü kg. Yalnız sıvının yaptığı basıncı verir, açık hava basıncı bu değere dahil değildir.
- Derinlik her zaman sıvının üst yüzeyinden aşağıya ölçülür, kabın tabanından değil. İki noktayı karşılaştırırken yüzeye uzaklıklarına bak.
- Aynı sıvıda basınç derinlikle doğru orantılıdır. Örnek: 20 cm derinde basınç 2P ise 60 cm derinde 6P olur. Sınavda sıvı basıncı çoğunlukla bu tür karşılaştırmayla sorulur, bağıntıyı oran kurmak için kullan.
- Sıvıda basıncı derinlik ve yoğunluk, katıda ise kuvvet ile temas alanı belirler. Taban basıncı kabın şekline değil derinliğe bağlıdır.
DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK
- Basınçla kuvveti karıştırma. Basınç eşit olsa bile taban alanı büyük olan kapta sıvının tabana uyguladığı kuvvet daha büyüktür (F = P · A).
- Yoğun sıvı aynı derinlikte daha fazla basınç yapar. Tuzlu su, aynı derinlikte saf sudan daha büyük basınç uygular.
ÖRNEK SORULAR
SORU 1
Bir laboratuvar ortamında sıvı basıncına etki eden değişkenleri incelemek isteyen bir araştırmacı, taban alanları ve yükseklikleri eşit olan açık cam kaplara şekilde gösterilen miktarlarda d ve 2d yoğunluklu sıvılar dolduruyor. Kapların tabanlarına monte edilmiş olan dijital basınç algılayıcılarında okunan sıvı basıncı değerleri sırasıyla P, 2P ve 2P olarak kaydediliyor. Araştırmacı, kaplardaki sıvı yüksekliklerini ve algılayıcıların gösterdiği değerleri inceleyerek sıvı basıncının bağlı olduğu faktörler hakkında bilimsel çıkarımlar yapıyor. Buna göre araştırmacının hazırladığı düzeneklerle ilgili, I. Sıvı basıncının sıvının yoğunluğuna bağlı olduğu I ve II numaralı kaplardaki ölçüm sonuçları karşılaştırılarak gösterilebilir. II. Sıvı basıncının sıvının derinliğine bağlı olduğunu belirlemek için I ve III numaralı kaplar birlikte incelenmelidir. III. III numaralı kaptaki sıvı yüksekliği II numaralı kaptakinden fazla olduğu için, III numaralı kabın tabanındaki sıvı basıncı II numaralı kaptakinden daha büyüktür. yargılarından hangileri doğrudur?
SORU 2
Bir fen bilimleri öğretmeni, sıvıların temas ettikleri kap yüzeylerine uyguladıkları basıncı ve bu basınca etki eden değişkenleri incelemek amacıyla yan yüzeyinde iki farklı yükseklikte dairesel açıklık bulunan şeffaf bir kap hazırlıyor. Açıklıkların üzerine esneklikleri ve kalınlıkları özdeş olan lastik balon zarları gergin bir şekilde yapıştırıyor. Kabın içine şekilde gösterildiği gibi belirli bir seviyeye kadar su doldurulduğunda, sıvı yüzeyine daha yakın olan K deliğindeki zarın dışa doğru az miktarda, tabana daha yakın olan L deliğindeki zarın ise dışa doğru belirgin şekilde daha fazla şişerek bombeleştiği tespit ediliyor. Buna göre öğretmenin hazırladığı düzenek ve gerçekleşen gözlemler ile ilgili, I. L noktasındaki esnek zarın K noktasındakine göre daha fazla şişmesi, sıvı derinliği arttıkça kabın yan yüzeyine uygulanan sıvı basıncının arttığını kanıtlar. II. Kaptaki su boşaltılıp yerine aynı yüksekliğe kadar yoğunluğu sudan daha büyük olan homojen bir sıvı doldurulursa her iki delikteki zarın bombeleşme miktarı artar. III. K deliğindeki zarın L deliğindeki zara göre daha az bombeleşmesi, K noktasındaki sıvı basıncının ortamdaki açık hava basıncından daha düşük bir değere sahip olduğunu gösterir. ifadelerinden hangileri doğrudur?
SORU 3
Bir araştırmacı, taban ve tavan yüzey alanları eşit, esnemeyen katı bir kutuyu su dolu bir havuzda tamamen sıvı içerisine batmış ve dik konumda tutarak dibe doğru indirmektedir. Kutunun alt ve üst kapaklarındaki algılayıcılarla bu hareket süresince yüzeylere etki eden sıvı basınç kuvvetleri ölçülmektedir. Buna göre kutunun tamamen batık olarak dibe doğru hareketi sırasında gerçekleşen durumlarla ilgili, I. Kutunun alt yüzeyine etki eden sıvı basınç kuvveti, her an üst yüzeyindekinden büyüktür. II. Kutu derine indikçe alt ve üst yüzeylere etki eden sıvı basınç kuvvetleri arasındaki fark artar. III. Kutunun üst yüzeyine etki eden sıvı basıncı, kutu tabana yaklaştıkça artış gösterir. ifadelerinden hangileri doğrudur?