UstalaşÜye girişi
Özlem öğretmenÖZLEM ÖĞRETMEN

LGS TÜRKÇE: SIFAT-FİİL TEST ÇÖZ

BU KONUDAN BAŞLA

ÖNCE TANIMLAR

Sıfat-fiil (ortaç)
Fiil köküne gelen eklerle türeyen ve bir ismi niteleyen fiilimsidir. İsmin önünde sıfat görevi görür.
Fiilimsi
Fiil kökünden türediği hâlde fiil gibi çekimlenmeyen, kip ve kişi eki almayan sözcüktür. Cümleyi tek başına bitiremez.

KONUNUN MANTIĞI

En küçük parçadan başla. Gel- kökü bir ek alır ve gelen olur. Artık sözcük iş bildirmekten çok özellik verir. Kip eki yoktur, cümleyi bitirmez.

Bu parçayı bir isme bağla. "Gelen misafir" hangi misafir sorusuna cevap verir, sözcük isme sıfat olmuştur. Soru "nasıl, ne gibi, hangi" ise sıfat-fiil yolundasın.

İsim bazen düşer. "Gelen geldi." cümlesinde gelen, kişi adı yerine geçmiştir. Ekleri tek seferde ezberlemek için kısayol aşağıda.

EZBER KISAYOLU

AN-ASI-MEZ-AR / DIK-ECEK-MİŞ

“a-na-sı-me-zar di-ke-cek-miş”

Ekler: -an, -ası, -mez, -ar, -dık, -ecek, -miş. Heceler eklerle aynı yerden bölünmez, ekleri kalıptan oku. Uyumla -en, -esi, -maz, -er/-ır/-r, -dik/-duk/-tık, -acak, -mış/-muş da olur.

SINAV İÇİN HAP BİLGİ

  • Ek tek başına yetmez. Önce sözcüğün fiilden türediğini, sonra bir ismi nitelediğini doğrula. Örnekler: okuduğum kitap, görülesi yer, solmuş çiçek.
  • Ayırt et: "gülen çocuk" ifadesinde gülen ismi niteler (sıfat-fiil). "Gülmek güzeldir." cümlesinde gülmek ismin yerini tutar (isim-fiil).
  • İsmin düştüğü cümlelerde sıfat-fiil isim gibi çekim eki alabilir. "Gidenler döndü." cümlesinde gidenler, "giden insanlar" yerine geçmiştir ve çoğul eki almıştır.

DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK

  • -miş geçmiş zaman da yapar, -dık ise "geldik" (gel-di-k) gibi çekimli fiillerle karışır. "Biz geldik." ya da "Gelmiş." cümlesinde bu sözcükler yüklemdir. Sıfat-fiil bir ismin önünde durur.
  • -ecek gelecek zaman da yapar. "Yarın gelecek." cümlesinde yüklemdir, "gelecek hafta" ifadesinde ise haftayı niteleyen sıfat-fiildir.
  • -mez ve -ar ekleri çekimli fiilde de olur. "Bu çocuk korkmaz." ve "Kuş uçar." cümlelerinde sözcükler yüklemdir. İsmin önündeyse sıfat-fiildir: "çıkmaz sokak", "akar su".

ÖRNEK SORULAR

SORU 1

Fiillere getirilen belirli eklerle türetilen sıfat-fiiller, çoğunlukla kendilerinden sonra gelen bir ismi niteleyerek sıfat tamlaması oluşturur. Niteledikleri isim düştüğünde ise o ismin çekim eklerini de alarak adlaşmış sıfat-fiil hâline gelir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem adlaşmış sıfat-fiil hem de bir ismi niteleyen sıfat-fiil vardır?

SORU 2

"Kütüphanedeki yıpranmış kitapları raflardan ayırdı." cümlesinde "yıpranmış" sözcüğü "kitaplar" ismini niteleyen bir sıfat-fiildir. "Kütüphanedeki yıpranmışları raflardan ayırdı." cümlesinde ise sıfat-fiilin nitelediği isim düşmüş, sözcük adlaşmıştır. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde adlaşmış sıfat-fiil kullanılmıştır?

SORU 3

I. Yarışmada dereceye girenler yarın düzenlenecek törende ödüllerini alacak. II. Çevresindekilerin söylediklerine aldırmadan kendi bildiği yolda kararlılıkla ilerledi. III. Ağacın sararan yaprakları şiddetli rüzgârın etkisiyle bahçenin dört bir yanına savruldu. Numaralanmış cümlelerin hangilerinde adlaşmış sıfat-fiil yer almaktadır?