LGS TÜRKÇE: ZARF-FİİL TEST ÇÖZ
BU KONUDAN BAŞLAÖNCE TANIMLAR
- Zarf-fiil (bağ-fiil)
- Fiil köküne gelen eklerle türeyen ve yüklemi zaman, durum ya da neden bakımından tamamlayan fiilimsidir.
- Fiilimsi ayrımı
- Sıfat-fiil ismi niteler, isim-fiil ismin yerini tutar, zarf-fiil ise yükleme bağlanır. Hepsi kip eki almaz.
KONUNUN MANTIĞI
En küçük parçadan başla. Koş- kökü -arak ekini alır ve koşarak olur. Bu sözcük cümleyi bitirmez. Yalnızca arkasından gelen fiilin nasıl yapıldığını söyler.
Bir adım ileri git. "Koşarak geldi." cümlesinde yüklem geldi'dir. Koşarak ise geliş işini tanımlar. Zarf-fiile sorulacak sorular "nasıl, ne zaman, niçin" olur ve cevabı yükleme bağlıdır.
Şimdi bütünü gör. Ek alan sözcük ismi niteliyorsa sıfat-fiil, ismin yerine geçiyorsa isim-fiildir. Yükleme bağlanıyorsa zarf-fiildir. Sınavın istediği ayrım budur.
SINAV İÇİN HAP BİLGİ
- Başlıca ekler: -arak/-erek, -ıp/-ip/-up/-üp, -ınca/-ince, -madan/-meden, -ken, -dıkça/-dikçe, -alı/-eli, tekrarlı -a/-e (koşa koşa, düşe kalka), -ır -maz (gelir gelmez). Bu ekleri taşıyan sözcük yüklem olamaz.
- Hızlı ayrım testi: sözcük kendinden sonraki isme değil de yükleme bağlanıyorsa zarf-fiildir. Aradaki ismi niteliyorsa sıfat-fiil yolundasın.
- -ken ve -dıkça gibi eklerde kısa soru işe yarar: "ne zaman?". Cevap yüklemin zamanını veriyorsa zarf-fiildir. Örnek: "Yürürken düştü."
- Örnek: "Gülerek konuştu." cümlesinde gülerek, konuşmanın nasıl yapıldığını bildirir. Sorusu "nasıl" olduğu için zarf-fiildir.
DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK
- -arak ve -ıp eklerini görünce hemen zarf-fiil deme. Sözcük gerçekten fiilden türemeli ve yükleme bağlanmalıdır. Kök fiil değilse zarf-fiil olmaz. "Çocukken" sözcüğünde -ken isme gelmiştir, zarf-fiil değildir.
- İsim-fiil ekleri -mek, -ma, -ış'tır. "Yürümek sağlıklıdır." cümlesinde yürümek isim yerine geçer, zarf-fiil değildir. Ekin türüne bak, soruya değil.
ÖRNEK SORULAR
SORU 1
(I) Karadeniz kıyısındaki asırlık ahşap balıkçı barınaklarının arasından sessizce geçerek sabahın ilk ışıklarıyla limana doğru yürümeye başladık. (II) Kıştan kalma serin rüzgâr yüzümüzü hafifçe okşuyor, sabah güneşinin aydınlattığı sakin deniz kıyıdaki kayalara usulca çarpıyordu. (III) Geçimini uzun yıllardır bu denizden sağlayan tecrübeli balıkçılar, ağlarını onarmak için sabahın alacasında çaylarını yudumlarken bir yandan da eski günleri anıyordu. (IV) Yılların yorgunluğunu taşıyan emektar takalar, dalgaların ritmine uyup beşik gibi sallana sallana yeni bir sefere hazırlanıyordu. Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde zarf-fiil yoktur?
SORU 2
I. Sabahın ilk saatlerinde yola çıkan araştırma grubu, vadiye varmadan kısa bir mola verdi. II. Kütüphanenin tozlu raflarından özenle seçtiği eski kitabı dikkatle çantasına yerleştirdi. III. Çiftlikteki kurumuş ağaç dallarını tek tek toplayarak geniş avlunun ortasında yığdı. Numaralanmış cümlelerin hangilerinde hem sıfat-fiil hem zarf-fiil kullanılmıştır?
SORU 3
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kullanılan zarf-fiil, cümleye diğerlerinden farklı bir anlam katmıştır?