UstalaşÜye girişi

LGS Fen'de deney, tablo ve grafik soruları nasıl okunur?

Ayşe öğretmenAYŞE ÖĞRETMEN

Güncellendi:

Fen Bilimleri sınavında 20 soru var ve çoğunda önüne bir deney düzeneği, bir tablo ya da bir grafik geliyor. Bu sorularda öğrenciyi yoran şey konu bilgisinden çok veriyi okumak. Ben bu yüzden sorulara hep aynı sırayla yaklaşmanı isterim. Önce oku, sonra yorumla, en son şıklara bak. Bu sıra ilk başta yavaş görünür ama alıştıkça seni hızlandırır. Bu yazıda aynı sıranın üç türde nasıl işlediğini göstereceğim. Hepsini birlikte düşünürsek soru daha az yabancı gelecek.

Deney sorusunda ilk iş değişkenleri bulmak. Neyi değiştirdik, neyi ölçtük, neyi sabit tuttuk? Kendi küçük örneğimle göstereyim. İki bitkiden birini ışıkta, diğerini karanlıkta büyüttüğümüzü düşün. Değiştirdiğin şey ışık, ölçtüğün şey büyüme, sabit tuttuğun şeyler su ve toprak. Bu üçünü yazınca deney tek cümleye iner. Soru kökü de bu üçüne göre kurulur. "Hangisi sonucu etkiler" diyorsa bağımsız değişkeni, "neye bakılmıştır" diyorsa bağımlı değişkeni arıyorsun.

Sabit tutulmayan bir şey fark edersen dur. Soru çoğu zaman orada tuzak kurar. Hangi sonucun hangi değişkenden geldiği belli değilse o şık doğru olamaz. Bu bakış, deney sorusunun en güvenilir elemesidir. Şıklara bakmadan önce bunu kendine sormayı alışkanlık yap. Önce bu soruyu çözmeye çalış, sonra şıklardaki ifadelerle karşılaştır. Birkaç kez yapınca elin otomatik gider.

Tabloyu okurken başlıklara ve birimlere bak. Sonra bir sütunu sabit tutup diğerinin nasıl değiştiğini izle. Değer arttıkça öbürü de mi artıyor, azalıyor mu, hiç etkilenmiyor mu? Bulduğun ilişkiyi kendi cümlenle yaz. Cümleyi kurabiliyorsan şıklardaki ifadelerle karşılaştırman kolaylaşır. Birimleri atlamak sık yapılan bir hata. Gram ile kilogramı karıştırdığın an doğru şıkkı yanlış şıkla değiştirebilirsin.

Grafikte çizgiye bakmadan önce eksenlerin adını ve birimini oku. Aynı çizgi, eksenler değişince tamamen başka bir şey anlatır. Sonra çizginin davranışını sırayla söyle. Başta yükseliyor, ortada düzleşiyor, sonda düşüyor gibi. Düzleşen yerin ne demek olduğunu bulmak çoğu zaman sorunun anahtarıdır. Çizginin dik ya da yatık oluşunu da boş verme, değişimin hızını gösterir. Grafikte iki çizgi varsa hangisinin neyi gösterdiğini önce adlandır. Sonra karşılaştır.

Bu üçünü birbirine bağlamayı da dene. Bir deneyin sonucu tabloya girer, tablo da grafiğe dönüşür. Birini görünce diğerini kafanda kurabilmek, sınavda işini çok kolaylaştırır. Kendi deneyini düşün, verileri uydur, tabloyu yap, grafiğini çiz. Bunu bir kez yapmak, on soru çözmekten daha çok şey öğretir.

Çalışırken yalnız doğru yaptığına bakma. Yanlış yaptığın soruda hatanın nerede olduğunu işaretle. Değişkeni mi yanlış buldun, ekseni mi yanlış okudun, tablodaki ilişkiyi mi ters yorumladın? Hangi alışkanlığı düzeltmen gerektiği böylece netleşir. Bir de hatayı sınıflandırmak sana zaman kazandırır. "Okuma hatası" mı, "yorum hatası" mı olduğunu bilirsen yeni sorularda o noktayı özellikle kontrol edersin.

Haftalık düzen önerim şu. Haftada üç gün beşer soru çöz. Bir gün deney ağırlıklı, bir gün tablo ağırlıklı, bir gün grafik ağırlıklı olsun. Dördüncü gün yalnız o haftanın yanlışlarına bak. Konuyu değil veri türünü döndürmek, bu soruların kalıbına alışmanı hızlandırır.

Somut bir örnek vereyim. Basınç ünitesinde sıvı basıncı üzerine bir tablo gördüğünü düşün. Derinlik 10, 20 ve 30 santimetre olarak sıralanmış, yanında basınç değerleri var. Değerler derinlikle birlikte artıyorsa ilişkiyi kendi cümlenle yaz: derinlik arttıkça basınç artıyor. Sonra şıklara bak. Şıklardan hangisi bu cümleyle çelişiyorsa elenir.

Sık yapılan bir hata var. Eksendeki ölçeği atlamak. Eksen sıfırdan başlamıyorsa ya da aralıklar eşit değilse çizginin eğimi yanıltabilir. Her grafikte ilk işin eksenin başlangıcına ve adım aralığına bakmak olsun. Bu birkaç saniye, birçok yorum hatasını önler.

Evde biri sana yardım etmek isterse sıradan bir deney kurabilirsiniz. Aynı iki bardağa sıcak ve soğuk su koyup birer kaşık şeker atın. Neyi değiştirdiğinizi, neyi ölçtüğünüzü ve neyi sabit tuttuğunuzu birlikte söyleyin. Soru kökünde sana sorulan şey de çoğunlukla bu üçünden biridir.

Deney sorularında şıklara bakmadan önce kendi tahminini de yap. Sıcaklık arttıkça şekerin daha çabuk eridiğini düşünüyorsan tabloda bunu bulup bulamadığına bak. Tahminin tutmazsa sorun yok, nedenini aramak seni sonuca götürür. Tahminle okumak, veriyi daha dikkatli okutur.

İşe nereden başlayacağından emin değilsen seviye testi seni korkutmaz, kolay sorularla başlarsın. Seviye testi ödeme bilgisi istemez. Sonrasında seviyene göre, kolaydan zora doğru sorular gelir. Sınav teknikleri tüm sorulara, testlere ve denemelere uygulanır. Seviye testiyle başla.

İLGİLİ KONULAR

Fen Bilimleri sayfasına dön ÜCRETSİZ SEVİYE TESTİ