Yanlış yapınca ilk tepki çoğumuzda aynı olur. Çözümü okur, "hah, anladım" der ve geçeriz. Ben bunu sevmem. Çözümü okumak yanlışın sebebini çözmez. Fen Bilimleri'nde 20 soru var ve her yanlış sana bir şey söylüyor. Önemli olan ne dediğini duymak. Yanlış, ders çalışmanın en değerli ham maddesidir. Bu yazıda yanlışı nasıl çalışacağını adım adım anlatacağım. Hepsini aynı gün yapma, bir yanlış sorunun başına otur ve sırayla ilerle.
Yanlış yaptığın soruda kendine ilk olarak şunu sor. Ben hangi aşamada koptum? Soruyu yanlış mı okudum, bilgiyi mi bilmiyordum, tabloyu ya da grafiği mi yanlış yorumladım, yoksa işlem hatası mı yaptım? Bunlar dört ayrı problemdir ve dört ayrı çaresi vardır. Hepsine "daha çok çalışırım" demek hiçbirini çözmez. Bunu yazmak bir dakikanı alır. Ama defterinde "sebep" sütunu oluşturmaya başlarsan, haftalar içinde hangi hatayı daha sık yaptığını kendin görürsün.
Sebebi bulduktan sonra soruyu şıkları görmeden bir kez daha çöz. Doğru cevabı bildiğin için bu kolay görünebilir. Asıl amaç cevap değil, yolu kendin kurmak. Yolun nerede çatallandığını görünce aynı yerde tekrar yanılma ihtimalin azalır. Çözümü kendi kelimelerinle yazmak da işe yarar. Yolunu bulduktan sonra bir de benzer bir soru çöz. Aynı mantığı yeni bir soruda uygulayabiliyorsan öğrenme gerçekleşmiş demektir.
Sonra kavramı kendi cümlenle yaz. Soru hangi konunun bilgisini yokluyorsa onu defterine iki üç cümleyle anlat. Anlatırken takılıyorsan eksik oradadır. Konu tekrarını tüm üniteye yaymak yerine, yanlışın gösterdiği noktaya yapmak çok daha verimli olur. Çalışma saatin de gereksiz yere şişmez. Anlatırken yüksek sesle konuşmak da fayda sağlar. Kendi sesinden duyduğun açıklama, sessizce okuduğundan daha kalıcıdır.
Sitedeki hata karnesi burada işine yarıyor. Yanlışının sebebini işaretlersin, tekrar eden hata öne çıkar. Hep aynı sebep geliyorsa sorun konu değil, alışkanlıktır. Örneğin sürekli grafikte yanılıyorsan eksenleri okuma düzenini oturtman gerekir. Bu fark, yalnız yanlışları saymaktan çok daha net bir yol çizer. Hata karnesini haftada bir gözden geçirmeyi alışkanlık yap. En üstte duran sebebi bu hafta tek hedefin olarak seç.
Yanlış soruyu bir de zamana yay. Aynı gün bir kez, birkaç gün sonra bir kez daha bak. İkinci bakışta hâlâ doğru çözebiliyorsan o soru artık senindir. Çözemiyorsan sebep notuna dön, belki yazdığın şey eksiktir. Not da çalışma gibi zamanla düzeltilir. Aynı yanlışı tekrar ediyorsan sebebini yazmamışsındır. Kendine kızmak o işi görmez. Bu küçük tekrar, soruyu ezberlemeni değil, mantığını kavramanı sağlar.
Yanlıştan korkma, ondan kaçma. Yanlışların sana nereyi çalışacağını söylemesi iyi bir haber. Moralini bozmadan, sakin ve düzenli çalış. Bir yanlışın ardından kendine kızmak yerine sebebini bulmak çok daha kısa sürer ve sana çok daha fazlasını verir.
Haftalık düzen için önerim şu. Hafta içi her gün yalnız bir yanlışa otur, hafta sonu hepsini toplu tekrar et. Bir günde üç yanlışa hızlıca bakmak yerine her güne bir tane yaymak daha kalıcı olur. Defterinin sol sayfasına yanlış sorunun özetini, sağ sayfasına sebebini ve kavramı kendi cümlenle yaz.
Somut bir örnek vereyim. Fotosentez sorusunu yanlış yaptın diyelim ve sebebin ışığın etkisini yanlış anlamak çıktı. Ertesi gün küçük bir şema çiz: ışık, su ve karbondioksit giriyor, besin ve oksijen çıkıyor. Birkaç gün sonra şemanın boş hâlini bakmadan doldurmayı dene. Doldurabildiğin yer artık senin, dolduramadığın yer bir sonraki çalışma konun.
Sık yapılan bir hata da yalnız kavram yanlışlarını not edip küçük hataları yok saymak. Birim dönüşümü, tabloda satırı kaydırmak, soru kökündeki olumsuz kelimeyi atlamak gibi hatalar da deftere girer. Bunlar küçük görünür ama sınavda aynı puanı götürür.
Evdeki biri sana yardım etmek isterse ondan yalnız bir şey iste. "Bu soruda ne yanlış gitti?" diye sorsun. Cevabı kendin söylediğinde sebebi kendin bulmuş olursun. Çözümü o anlatmasın, sen anlat.
Yanlışlarını konuya göre de gruplayabilirsin. Bir hafta sonunda üç yanlışın Basınç ünitesinden çıktıysa o ünitenin kavram şemasını yeniden çiz. Yanlışları tek tek değil kümeler hâlinde görmek çalışma planını netleştirir.
Her yanlıştan sonra kendine bir "bir daha" sorusu sor. Bu hatayı bir sonraki soruda nasıl yakalarım? Cevabın tek cümle olsun ve defterine yaz. Bu cümleler sınav sabahı bile hızlı bir hatırlatma olur.
Seviye testi ödeme bilgisi istemez. Kolay sorularla başlarsın, seviyene göre ve kolaydan zora doğru ilerlersin. Çözdüğün soru bir daha gelmez. Benzer konudan yeni sorular gelir, yanlışının sebebi orada sınanır. Seviye testiyle başla.