UstalaşÜye girişi

LGS Matematik'te üslü ve kareköklü ifadeler nasıl çalışılır?

Nihat öğretmenNİHAT ÖĞRETMEN

Güncellendi:

Matematik 20 soruluk bir bölüm ve MEB'in 2026 raporuna göre doğru cevap oranı en düşük alt test. Bu bölümde üslü ifadeler ile kareköklü ifadeler yan yana duran, ilk bakışta birbirine benzeyen ama ayrı kuralları olan iki konu. Ben öğrencilerime bu ikisini birlikte çalıştırırım. Çünkü ikisinde de aynı şey işe yarıyor. Kuralı ezberlemek yerine küçük bir örnekle kendin görmek. Bu yazıda o örnekleri nasıl kuracağını anlatacağım. Hepsini bir günde yapmana gerek yok, bir bölümü seç, birkaç gün çalış, sonra ötekine geç.

Üslü ifadelerde kuralla değil bir açılımla başla. 2 üzeri 3 çarpı 2 üzeri 4 işlemini aç. İlki 2 çarpı 2 çarpı 2, ikincisi 2 çarpı 2 çarpı 2 çarpı 2. Toplam yedi tane 2 çarpılıyor, yani sonuç 2 üzeri 7. Kuralı bu yüzden biliyorsun, tabanlar aynıysa üsler toplanır. Bir de 2 üzeri 3'ün 2. kuvvetini aç. Üç tane 2'nin çarpımı iki kez yazılıyor, toplam altı tane 2, yani 2 üzeri 6. Burada üsler çarpılıyor. Kuralı unutabilirsin ama bu küçük açılım aklında kalır. Sınavda aklına gelmezse on saniyede kendin çıkarırsın.

Negatif üs görünce çoğu öğrenci sonucun negatif olacağını sanır. Oysa 10 üzeri eksi 2, yüzde bir yani 0,01 demek. Negatif üs sonucu eksi yapmaz, tabanı paydaya geçirir. Bunu bir tabloyla gör. 10 üzeri 3 bin, 10 üzeri 2 yüz, 10 üzeri 1 on, 10 üzeri 0 bir, 10 üzeri eksi 1 ise onda bir. Üs her satırda bir azalırken sayı on kat küçülüyor. Tabloyu gördüğünde sıfırıncı kuvvetin neden 1 olduğunu da anlarsın.

Bilimsel gösterimde tek bir kural var. Sayıyı 1 ile 10 arasında bir sayı çarpı 10'un kuvveti olarak yaz. 4 500 000 için virgülü kaç basamak kaydırdığını say. Altı basamak, yani 4,5 çarpı 10 üzeri 6. Küçük sayıda aynı mantık işliyor ama üs eksi oluyor. 0,0032 için virgül sağa üç basamak gidiyor, sonuç 3,2 çarpı 10 üzeri eksi 3. Virgülü sola mı sağa mı kaydırdığına bakarsan üssün işaretini şaşırmazsın.

Kareköklü ifadelerde ilk iş tam kareleri tanımak. 4, 9, 16, 25, 36, 49, 64, 81 ve 100'ü bir kâğıda yaz, gözün alışsın. Karekök 50'nin 7 ile 8 arasında olduğunu bu listeden görürsün. 49'a çok yakın, o yüzden 7'ye yakın. Yaklaşık değer ve sıralama soruları çoğu zaman bu bakışla çözülür, uzun işlem istemez.

Toplama ve çıkarmada kök içleri aynı olmalı. 3 karekök 2 artı 5 karekök 2, 8 karekök 2 eder. Tıpkı 3 elma ile 5 elmanın 8 elma olması gibi. Kök içleri farklıysa önce sadeleştirmeyi dene. Karekök 50, 5 karekök 2'ye döner çünkü 50, 25 çarpı 2 ve 25'in karekökü 5. Çarpma ve bölmede ise kökün dışındaki sayılar kendi arasında, kökün içindekiler kendi arasında işlem görür. Bu ayrımı yüksek sesle söylemek bile işine yarayabilir.

Yanlış yaptığın soruda hatanın türüne bak. Kuralı mı karıştırdın, işareti mi şaşırdın, kök içini mi yanlış sadeleştirdin? Aynı hata üçüncü kez geliyorsa o konuya dön ve küçük örneği yeniden kur. Defterinde üç sütun aç: soru, hata, düzeltme. Bir hafta sonra sütuna bakınca en çok hangi hatayı yaptığını kendin göreceksin.

Haftalık düzen önerim şu. Haftada üç gün yirmi beşer dakika çalış. Bir gün üslü ifadeler, bir gün kareköklü ifadeler, bir gün ikisinin karışık testi. Karışık gün önemli. Çünkü sınavda sorular konu etiketiyle gelmez. Üs mü kök mü olduğuna soruya bakarak sen karar verirsin.

Sık yapılan bir hata, negatif üssü negatif sayı sanmak. 2 üzeri eksi 3, eksi sekiz değil, sekizde bir demek. Sonucu yazmadan önce kendine bu soruyu sor. Üssün işareti sayının işaretini mi değiştirdi, yoksa tabanın nerede durduğunu mu? Cevap ikincisi.

Evde yardım etmek isteyen biri varsa ona bir üs ya da karekök sorusu okutabilirsin. Sen yüksek sesle açılımı söylerken o dinlesin. Matematik bilmesi gerekmez, kendi çözümünü ona anlatmak senin kafandaki boşluğu görmene yeter.

Nereden başlayacağını bilmiyorsan seviye testi sana yol gösterir. Seviye testi ödeme bilgisi istemez. Sonrasında üslü ifadelerden çarpanlara, geometriye kadar her konuda seviyene göre ve kolaydan zora doğru sorular gelir, çözdüğün soru da bir daha karşına çıkmaz. Seviye testiyle başla.

Kaynaklar

İLGİLİ KONULAR

Matematik sayfasına dön ÜCRETSİZ SEVİYE TESTİ