LGS TÜRKÇE: NESNE TEST ÇÖZ
BU KONUDAN BAŞLAÖNCE TANIMLAR
- Nesne
- Geçişli fiille kurulan yüklemin bildirdiği işten doğrudan etkilenen öğedir. Yükleme "neyi?", "kimi?" ya da "ne?" diye sorulur.
- Belirtili ve belirtisiz nesne
- Belirtme hâli eki (-ı, -i, -u, -ü) alan nesne belirtilidir. Ek almayan, yalın hâldeki nesne belirtisizdir.
KONUNUN MANTIĞI
En küçük parçadan başla. Fiilin işi başka bir varlığa geçiyorsa fiil geçişlidir. "Okudu" fiili "neyi?" sorusunu doğurur, o hâlde geçişlidir. "Uyudu" bir şeye geçmez, geçişsizdir.
Soruyu yükleme sor. "Kitabı okudum." cümlesinde neyi okudum? Kitabı. Kitabı nesnedir ve -ı eki aldığı için belirtilidir. "Kitap okudum." cümlesinde ek yoktur, nesne belirtisizdir.
Sonuç olarak nesne için iki şart aranır: geçişli bir yüklem ve "neyi, kimi, ne" sorusuna cevap. Geçişsiz yüklemde ya da edilgen yüklemde nesne bulunmaz.
SINAV İÇİN HAP BİLGİ
- Nesne = neyi, kimi ya da ne + yüklem. Belirtme hâli eki -ı, -i, -u ya da -ü ise nesne düşün. Yönelme eki -e ya da -a ise yer tamlayıcısı düşün. Ek, öğenin türüne ipucu verir.
- "Beni, seni, onu, bizi, sizi, onları" belirtili nesne biçimindeki zamirlerdir. "Seni gördüm." cümlesinde seni nesnedir.
- Edilgen yüklem nesne almaz. "Kitap okundu." cümlesinde kitap özneye dönmüştür ve sözde öznedir.
- Soru ipucu: belirtisiz nesne "ne?", belirtili nesne "neyi, kimi?" sorusuna cevap verir. "Kitabı masaya koydu." cümlesinde kitabı nesne, masaya yer tamlayıcısıdır.
DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK
- Ek tek başına karar vermez. "Ahmet'in kitabı güzel." cümlesinde kitabı sözcüğündeki -ı iyelik ekidir, belirtme eki değildir. Yüklem geçişli mi diye yine kontrol et.
- "Kitaba baktı." cümlesinde kitaba nesne değildir. Sorusu "neye?" olduğu için yer tamlayıcısıdır. "Baktı" fiili -e hâliyle çalışır.
ÖRNEK SORULAR
SORU 1
(I) Bozkırın kurak vadisinde yükselen kerpiç evli eski kasaba, serin sabah rüzgârının tatlı esintisiyle derin bir uykudan yavaşça uyanırdı. (II) Kasabanın çalışkan kadınları, mahalle fırınlarında erkenden pişen sıcacık köy ekmeklerini yol kenarındaki tahta tezgâhlara tek tek özenle dizerdi. (III) Küçük dükkânların genç çırakları, sokaktaki tozlu taş kaldırımları bakır güğümlerden döktükleri soğuk kaynak suyuyla pırıl pırıl yıkardı. (IV) Çarşı meydanındaki ulu çınarın gölgesinde toplanan güler yüzlü ustalar, geçmiş günlerin unutulmaz hatıralarını yanlarındaki gençlere hevesle anlatırdı. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde nesne görevinde bir söz öbeğine yer VERİLMEMİŞTİR?
SORU 2
Aşağıdaki soru cümlelerinden hangisi nesneyi buldurmaya yöneliktir?
SORU 3
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ara söz, nesnenin açıklayıcısı olarak kullanılmıştır?