UstalaşÜye girişi
Özlem öğretmenÖZLEM ÖĞRETMEN

LGS TÜRKÇE: ÖZNE TEST ÇÖZ

BU KONUDAN BAŞLA

ÖNCE TANIMLAR

Özne
Yüklemin bildirdiği işi yapan ya da yüklemdeki durumu yaşayan varlıktır. Yükleme "kim?" ya da "ne?" sorusu sorulunca bulunur.
Özne türleri
Çatıya göre özne gerçektir (işi yapan) ya da sözdedir (edilgen yüklemde işten etkilenen varlık). Yazılmayıp kişi ekinden anlaşılan özne gizli öznedir ve gerçek ya da sözde olabilir.

KONUNUN MANTIĞI

En küçük parçadan başla. Cümlede önce yüklemi bul, sonra ona "kim?" ya da "ne?" diye sor. "Ali kapıyı açtı." cümlesinde yüklem açtı'dır. Kim açtı? Ali. Özne Ali'dir.

Cevap cümlede yoksa kişi ekine bak. "Kapıyı açtım." cümlesinde -m eki "ben" der. Özne yazılmamıştır ama bellidir. Bu gizli öznedir.

Şimdi yüklemin çatısını kat. "Kapı açıldı." cümlesinde kapıyı açan belli değildir. Kapı, işten etkilenen varlıktır ve özne görevindedir. Bu sözde öznedir. Gerçek ve sözde ayrımı çatıya, açık ve gizli ayrımı öznenin yazılıp yazılmamasına bakar.

SINAV İÇİN HAP BİLGİ

  • Her zaman yüklemden başla ve "kim ya da ne + yüklem" sorusunu sor. Öznenin cümle başında olması gerekmez. "Eve geldi Ahmet." cümlesinde de özne Ahmet'tir.
  • Yüklem edilgense (-ıl, -ın ya da -n eki almış ve işi yapan belli değilse) özne sözdedir. "Ödev yapıldı." cümlesinde özne ödevdir. Yüklem etkinse ("Ödevi Ece yaptı.") özne gerçektir.
  • Yüklem kişi ekiyle bitiyorsa ve özne yazılmamışsa gizli özneyi kişi ekinden çıkar. "Geldik." cümlesinde gizli özne "biz"dir.

DİKKAT: SIK DÜŞÜLEN TUZAK

  • "Kitap okudum." cümlesinde kitap özne değildir. "Ne okudum?" sorusunun cevabıdır ve belirtisiz nesnedir. "Kim okudu?" diye sorunca özne yazılmayan "ben" çıkar.
  • Ad cümlesinde de özne vardır. "Hava çok güzel." cümlesinde yüklem güzeldir ve özne havadır. Fiil yok diye özne yok deme.
  • Cümle başındaki ad otomatik olarak özne değildir. "Kitabı Ali okudu." cümlesinde kitabı nesnedir, özne Ali'dir. Yüklemi bul, "kim okudu?" diye sor.

ÖRNEK SORULAR

SORU 1

(I) Anadolu'nun bereketli topraklarında yüzyıllardır varlığını sürdüren antik yerleşimler, tarihin derin izlerini günümüze taşımaktadır. (II) Geniş bozkırın ortasında yükselen heybetli dağ silsilesi, ilkbahar aylarında eriyen kar sularıyla etrafındaki vadileri canlandırır. (III) Asırlık çınar ağaçlarının gölgesinde dinlenen yorgun yolcuların fısıltıları, derin vadide yankılanan tek sesti. (IV) Göçmen kuşların gökyüzünde çizdiği kusursuz kavisler, sonbaharın hüznünü dingin gölün kıyısına usulca bırakır. Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangisi yalnızca özne ve yüklemden oluşmuştur?

SORU 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisi yalnızca temel ögelerden (özne ve yüklem) oluşmuştur?