UstalaşÜye girişi

LGS Türkçe paragraf sorularına nasıl hazırlanırsın?

Özlem öğretmenÖZLEM ÖĞRETMEN

Güncellendi:

Türkçede 20 soru var ve hemen hepsinin çözümü metni doğru okumaktan geçiyor. Paragraf soruları bu işin ortasında duruyor. Ben hep aynı şeyi söylerim. Paragraf bilgi sorusu değil, dikkat sorusudur. Ne okuduğunu iyi bilirsen sorunun yarısını çözmüşsündür. Üstelik bu beceri çalışarak gelişir, doğuştan gelen bir yetenek istemez. Bu yazıda sana kendi öğrencilerime önerdiğim çalışma sırasını anlatacağım. Hepsini bir günde uygulamana gerek yok, birini seç, bir süre dene, sonra ötekine geç.

İlk alışkanlığın soru kökünü okumak olsun. Metne dalmadan önce ana düşüncenin mi, yazarın amacının mı, metinde olmayan bir şeyin mi sorulduğuna bak. Aynı metin farklı soru kökleriyle senden farklı şeyler ister. Ne arandığını bilen göz gereksiz ayrıntıda takılmaz. Soru kökünü okumak birkaç saniyeni alır, geri dönüp metni yeniden okumak ise çok daha fazlasını. Soru kökünde "yargı", "amaç", "tutum" gibi sözcükler görürsen aklına hemen o sözcüğün ne aradığını getir. Bu küçük ayrım, iki şık arasında kaldığında seni kurtarır.

Sonra metni kalemle oku. Her cümlenin yanına not düşmen gerekmiyor. Yazarın yön değiştirdiği yeri işaretlemen yeter, çoğu paragraf o dönüşten sonra asıl söyleyeceğini söyler. "Ama", "oysa", "ne var ki" gibi sözcükler orada nöbet tutar. Onları gördüğünde kalemin kendiliğinden durmalı. Bir de kendine yazarın bunu neden anlattığını sor. Cevap çoğunlukla sorunun cevabına çok yakındır.

Defterine küçük bir alışkanlık ekle. Okuduğun paragrafın ana düşüncesini tek cümleyle yaz. Cümleyi kuramıyorsan metni henüz tam anlamamışsındır, geri dön. Kurabiliyorsan şıklara bakarken elinde bir ölçü olur. Hangi şık senin cümlene uyuyor, hangisi konuyu daraltıyor ya da gereğinden fazla genişletiyor, hemen görürsün. Bunu haftalarca sürdürürsen göreceksin, metni okurken kafanda bir cümle kendiliğinden oluşmaya başlıyor. Artık cümleyi yazmasan da özetini zihninde taşıyorsun.

Şıklarda sık düşülen bir tuzak var. Metinde geçen bir sözcüğü içeren şık göze doğru görünür. Oysa metindeki sözcüğün orada olması şıkkın doğru olduğunu göstermez. Şıkkı kendi özet cümlenle yan yana koy ve metnin söylediğini mi yoksa yalnız kullandığı sözcükleri mi taşıdığına bak. Yanlış şıkların çoğu metne yarım yaslanır. Biraz doğrudur ama soruya cevap vermez. Doğru şık ise soruya doğrudan cevap verir.

Kısa metinle başla, uzun metne sonra geç. Başta zorlandığın uzun paragrafı bir kenara bırakıp kısa olanlarla temposunu bul. Metin uzadıkça sen de hızlanırsın. Hız, dikkatli okumanın yan ürünüdür, onu zorlayarak kazanamazsın. Sabırla ilerlediğinde bir gün uzun paragraf da sana kısa gelmeye başlar. Uzun metinde yorulursan paragraflara böl, her bölümün yanına kısa bir not düş. Bütünü değil parçaları okumuş olursun ve dikkatin dağılmaz.

Yanlış yaptığın paragraf sorusunda sebebi ara. Metni yanlış mı anladın, soru kökünü mü kaçırdın, iki şık arasında mı kaldın? Benim önerim yanlışları sayıp geçmek yerine hep aynı sebebe bakman. Tek bir alışkanlığı düzeltmek birkaç yanlışı birlikte kapatabilir. Yanlışlarını kendi sözünle yaz. "Soruyu kaçırdım" demek kolay, "şıktaki sözcük bana tanıdık geldi" demek ise çok daha öğreticidir.

Haftalık düzen konusunda önerim şu. Haftada dört gün, her gün yirmi dakika, yalnız paragraf çalış. İlk üç gün metin oku ve soru çöz. Dördüncü gün yalnız o haftanın yanlışlarına dön. Uzun ve seyrek çalışmak yerine kısa ve düzenli çalışmak paragrafta daha rahat ilerletir. Çünkü okuma bir kas gibi, her gün biraz çalıştırılınca gelişir.

Sık yapılan bir hata var. Yardımcı düşünce ile ana düşünceyi birbirine karıştırmak. Ana düşünce, yazarın okura vermek istediği asıl mesajdır. Yardımcı düşünce ise o mesajı destekleyen ayrıntılardır. Bu ikisini ayrı ayrı çalış. Çünkü soru kökündeki küçük bir sözcük hangisini istediğini belirler. Konu, ana düşünce ve başlık soruları da bu ayrımın üstüne kuruludur.

Başlık bulma sorularında şunu dene. Metni okuduktan sonra şıklara bakmadan kendi başlığını üç dört sözcükle yaz. Sonra şıklarda ona en yakın olanı seç. Başlık metnin tamamını kapsamalı, yalnız bir bölümünü değil. Bir şık metnin yalnız ilk yarısını anlatıyorsa fazla dardır. Metnin dışına taşıyorsa fazla geniştir.

Evde sana destek olmak isteyen biri varsa ona bir görev ver. Okuduğun paragrafı ona iki cümleyle anlat. Anlatırken takıldığın yer, paragrafı tam anlamadığın yerdir. Dinleyenin Türkçe uzmanı olması gerekmez, senin anlatabiliyor olman yeter.

Nereden başlayacağını bilmiyorsan seviye testi sana yol gösterir. Seviye testi ödeme bilgisi istemez. Testten sonra seviyene göre, kolaydan zora doğru sorular gelir ve çözdüğün soru bir daha karşına çıkmaz. Sınav teknikleri tüm sorulara, testlere ve denemelere uygulanır, bu yüzden ayrıca teknik dersi çalışmana gerek kalmaz. Seviye testiyle başla.

İLGİLİ KONULAR

Türkçe sayfasına dön ÜCRETSİZ SEVİYE TESTİ